Mobil tətbiq nə qədər vaxt və pul aparır — mərhələ-mərhələ, gizli xərclər daxil
Üç agentliyə eyni sualı verirsiniz: "Bizə mobil tətbiq lazımdır, nə qədər vaxt və pul aparar?" Birindən 3 000 manat, o birindən 12 000 manat, üçüncüsündən isə "əvvəl görüşək, sonra deyərik" cavabı gəlir. Rəqəmləri yan-yana qoyub müqayisə etməyə çalışırsınız, amma müqayisə etdiyiniz şey əslində eyni deyil — çünki heç biri sizdən eyni sualları verməyib.
Əsl problem büdcənin özü deyil, təklifin arxasındakı fərziyyələrdir. Bir agentlik sadə bir mobil tətbiqi, o biri özündə ödəniş, bildiriş və inzibati panel olan bir sistemi təsəvvür edir — və heç biri bunu sizə demir. Aşağıda vaxt və pulun harda xərcləndiyini, hansı sualın qiyməti dəyişdiyini və işə başlamazdan əvvəl heç kimin demədiyi təkrarlanan xərcləri toplayırıq.
Sual "nə qədər" yox, "nə" olmalıdır
"Mobil tətbiq" tək bir məhsul deyil — bir kartvizit ilə tam bir bank tətbiqi arasında olan hər şeyə eyni ad verilir. Ona görə ilk sual həmişə qiymət yox, əhatə olmalıdır:
- Tətbiq öz-özünə işləyirmi, yoxsa serverlə danışırmı? Sadəcə statik məlumat göstərən tətbiqlə hər əməliyyatı bazaya yazan tətbiq tamam ayrı işdir.
- İstifadəçi giriş edirmi? Qeydiyyat, parol bərpası, sosial şəbəkə ilə giriş — hər biri özlüyündə bir modul.
- Ödəniş var mı? Kartla ödəniş inteqrasiyası təkcə kod yox, hesab açılışı və təsdiq prosesi də tələb edir.
- Bildiriş göndərilirmi? Push bildiriş sadə görünür, amma arxasında ayrı bir infrastruktur dayanır.
Bu suallara cavab verilmədən verilən hər qiymət təxmindir, təklif deyil. Birinci mərhələdə həqiqətən lazım olanı ("MVP" — minimum işlək versiya) sonrakı mərhələlərdən ayırmaq, həm büdcəni, həm gözləmə müddətini real edir.
Vaxt harda gedir
Layihə dörd mərhələdən keçir və hər biri özünəməxsus vaxt aparır.
Kəşfiyyat və dizayn
Əvvəlcə funksiya siyahısı və ekranların axını çəkilir — hansı düymə hara aparır, hansı ekran hansından sonra gəlir. Bu mərhələ tələsdirilərsə, nəticə hazırlanma zamanı geri qayıdıb düzəldilir, bu isə birinci dəfə düzgün planlaşdırmaqdan həmişə baha başa gəlir.
Hazırlanma
Burada iki iş paralel gedir: görünən interfeys və onun arxasındakı server tərəfi (istifadəçi məlumatı, sifariş, bildiriş məntiqi). iOS və Android üçün ayrı interfeys yazılırsa, bu iş ikiqat təkrarlanır — buna görə platforma seçimi büdcəyə birbaşa təsir edir (aşağıda).
Test və nəzərdən keçirmə
Tətbiq hazır olanda iş bitmir. Əvvəlcə real telefonlarda, real internet sürətində sınanır (simulyatorda hər şey həmişə gözəl işləyir). Sonra App Store və Google Play-ə göndərilir — hər ikisinin öz nəzərdən keçirmə addımı var və bu, buraxılış tarixini sizin tam nəzarətinizdə olmayan bir dəyişənə çevirir. Rədd olunma səbəbi çox vaxt texniki deyil — məsələn, məlumatlılıq siyasəti səhifəsinin olmaması kimi kiçik bir formal boşluqdur.
Native, yoxsa bir kod bazası hər iki platforma üçün
iOS və Android üçün ayrıca yazılan (native) tətbiq hər platformanın öz qaydalarına tam uyğunlaşır və sürətli işləyir, amma iki ayrı kod bazası deməkdir — hər dəyişiklik iki dəfə edilir. Bir kod bazasından hər iki platformaya çıxan həll (cross-platform) isə vaxtı və büdcəni aşağı salır, xüsusən MVP mərhələsində. Seçim ekran sayından yox, tətbiqin nə qədər mürəkkəb hərəkət (kamera, sensor, offline iş) tələb etdiyindən asılıdır — və bunu birinci mərhələdə, kəşfiyyat zamanı həll etmək lazımdır, hazırlanma başlayandan sonra yox.
Bu qərarı sonradan dəyişmək bahalıdır: kod bazası bir yol seçilib hazırlanmağa başlayandan sonra digərinə keçmək, demək olar, sıfırdan başlamaq deməkdir. Ona görə təklif alanda hansı yolun seçildiyini və nəyə görə seçildiyini mütləq soruşun — cavab "belə daha tez olur" cümləsindən uzun olmalıdır.
Gizli sətir: hər il təkrarlanan xərclər
Təklifin çoxu bir dəfəlik rəqəm göstərir: tətbiq filan qədərə hazırlanır. Amma tətbiq mağazaya yüklənəndən sonra da xərc davam edir, və bu, çox vaxt heç kim demədiyi hissədir:
- Apple Developer Program — App Store-da tətbiq yerləşdirmək və onu orada saxlamaq üçün illik 99 ABŞ dolları ödənilir, Apple-ın rəsmi qeydiyyat səhifəsinə görə.
- Google Play — Android tərəfində vəziyyət fərqlidir:
Mobil tətbiq bir dəfə ödənilib arxivə qoyulan bina deyil — hər il yaşamaq haqqı olan canlı məhsuldur.
Bu sətirlər böyük məbləğlər deyil, amma büdcə cədvəlində yeri olmalıdır. Onları unudub yalnız hazırlanma xərcini planlaşdıran biznes, tətbiq mağazada bir il işlədikdən sonra "gözlənilməz" bir fakturayla qarşılaşır.
Buraxılışdan sonra kim məsuldur
Tətbiq mağazaya yüklənən gün layihə bitmir, yeni bir mərhələ başlayır. İlk aylarda real istifadəçilər gözlənilməyən yerlərdə xəta tapır — simulyatorda görünməyən, amma konkret telefon modelində və konkret internet şəraitində üzə çıxan problemlər. Bu mərhələni kimin apardığı əvvəlcədən yazılı olmalıdır:
- Xəta düzəlişi — istifadəçinin bildirdiyi problem neçə günə baxılır, kim cavabdehdir.
- Əməliyyat sistemi yenilənəndə uyğunluq — iOS və Android yeni versiya buraxanda, tətbiqin həmin versiyada da işlədiyi kim tərəfindən yoxlanılır.
- Kiçik dəyişikliklər — mətn, qiymət, şəkil yeniləməsi hər dəfə yeni layihə kimi sayılırmı, yoxsa aylıq dəstəyin bir hissəsidirmi.
Bu üçü təklifdə yazılı deyilsə, ilk problem çıxanda "bu bizim işimiz deyildi" cavabı ilə qarşılaşa bilərsiniz — və o zaman yeni podratçı tapmaq, mövcud kodu sıfırdan öyrənməkdən başlayır.
Təklifi necə oxumalı
Növbəti dəfə təklif alanda üç şeyi soruşun: əhatə dəqiq yazılıbmı (hansı ekran, hansı funksiya daxildir), hansı mərhələ nə qədər vaxt aparır, və mağaza haqqı ilə server xərci kimin adına, kim tərəfindən ödənilir. Bu üç sual cavablandırılmadan gələn hər rəqəm müqayisə üçün yararsızdır — çünki bir podratçının "ucuz" dediyi, aslında sadəcə bir hissəni hesablayıb, qalanını sonraya saxlamış ola bilər.
Öz layihənizin əhatəsini birlikdə dəqiqləşdirmək istəyirsinizsə, mobil tətbiq layihələrini necə apardığımıza baxın — hesablar sizin adınıza açılır, kod ilk gündən sizin mülkiyyətinizdə qalır.
